Informatie over auteursrechtelijke licenties en hoe je de juiste licentie kiest voor je eigen werk.

Wat is een licentie? 

Auteursrecht stelt de houder ervan in staat te bepalen of en hoe derden het werk mogen gebruiken. Om het werk te gebruiken of te delen, dient toestemming te worden verkregen van de auteursrechthebbende, mits er geen wettelijke uitzonderingen van toepassing zijn. Toestemming van de auteursrechthebbende voor gebruik wordt een licentie genoemd. Door de zinsnede “alle rechten voorbehouden” te noemen in de colofon of disclaimer geeft de auteursrechthebbende aan dat er geen toestemming is voor gebruik van de publicatie.

Een licentie kan voorwaarden stellen aan het gebruik. Een licentie kan bijvoorbeeld gebruik toestaan, mits het voor een bepaalde toepassing wordt gebruikt, of mits er een betaling wordt gedaan. Daarnaast kan een licentie exclusief, overdraagbaar, sublicentieerbaar, of van beperkte duur zijn. In commerciële toepassingen is betaling van een honorarium of royalty gebruikelijk. Standaardlicenties kunnen ook gebruikt worden. Creative Commons (CC) licenties zijn hier een bekend voorbeeld van.

Een licentie kan bijvoorbeeld exclusief zijn of niet-exclusief en het is raadzaam om een licentie schriftelijk vast te leggen in een contract. De auteur behoudt persoonlijkheidsrechten en enkele andere rechten (bijvoorbeeld om het werk te delen middels het Taverne amendement), zelfs wanneer er een exclusieve licentie is uitgegeven.

Wat betekent ‘Alle rechten voorbehouden’?

“Alle rechten voorbehouden” betekent dat het auteursrecht van een werk behoort tot de maker en rechthebbende en je als lezer niets mag doen met het werk. Het auteursrecht is een recht dat automatisch wordt toegepast en niet hoeft worden aagevraagd. Hierdoor zijn alle werken automatisch "Alle rechten voorbehouden", ookal wordt dit niet expliciet genoemd. Voor de duidelijkheid is het wel beter om het aan te geven, zodat het voor iedereen duidelijk is dat er toestemming nodig is om het werk te mogen gebruiken.

Wat is een Creative Commons licentie? 

Creative Commons (CC) licenties zijn licenties die bestaan uit een combinatie van gestandaardiseerde licentievoorwaarden. Met het samenstellen van een set licentievoorwaarden geeft de auteursrechthebbende toestemming om het werk te gebruiken, mits aan deze voorwaarden wordt voldaan.

Een werk zonder CC licentie kan nog steeds publiek beschikbaar worden gemaakt middels Open Access.

De auteursrechthebbende kan 6 verschillende CC licenties kiezen: CC-BY, CC-BY-SA, CC-BY-ND, CC BY-NC, CC-BY-NC-SA en CC-BY-NC-ND. De lettercombinaties achter CC geven aan welke licentievoorwaarden van toepassing zijn. De afbeelding hieronder geeft een overzicht van wat is toegestaan onder de verschillende CC licenties. Voor meer informatie over CC licenties zie de website van Creative Commons, of de Guide to Creative Commons for scholarly publications and education resources. 
 
Alleen de auteursrechthebbende heeft het recht om een CC licentie aan een werk toe te kennen. Bekijk Marking your work with a CC licence om te leren hoe je een CC licentie maakt. 

Creative Commons licenses by Foter (CC-BY-SA)

Waarom voor een CC licentie kiezen? 

Voor veel projecten is een CC licentie een eis in de financieringsvoorwaarden. Daarnaast stimuleert het beschikbaar stellen van informatie met een CC licentie het hergebruik van het werk. Docenten kunnen elkaars lesmaterialen hergebruiken en zo werk besparen, en onderzoekers kunnen verder bouwen op bestaande kennis.

Een CC licentie maakt het werk niet alleen beschikbaar voor iedereen, maar staat anderen ook toe om het verder te verspreiden onder de licentievoorwaarden. Let op dat alleen de auteursrechthebbende een CC licentie aan een werk mag toekennen.

Welke CC licentie moet ik kiezen voor lesmaterialen? 

Wil je jouw onderwijsmaterialen delen met een CC licentie? Het WUR-beleid voor Open Educational Resources raadt hiervoor de CC BY-NC-licentie aan. Met deze licentie mogen anderen jouw publicatie vrij gebruiken, mits ze deze correct citeren en ernaar verwijzen, en het materiaal niet commercieel inzetten.

Als je geldige redenen hebt, mag je een andere CC licentie kiezen. Houd bij het kiezen van een licentie altijd het doel van de publicatie in gedachten. Gebruik geen CC-0, want deze licentie houdt in dat je afstand doet van de auteursrechten!

Let op: WUR is eigenaar van de auteursrechten op onderwijsmaterialen die door haar medewerkers zijn gemaakt. Lees het kennisartikel over wie het auteursrecht heeft bij WUR op (les)materialen voor meer informatie. Als docent ben je gemachtigd om de licentie op het materiaal te plaatsen.

Welke CC licentie moet ik kiezen voor wetenschappelijke publicaties? 

Voordat je je onderzoeksresultaten beschikbaar gaat stellen middels een CC licentie, controleer eerst het projectcontract of de financieringsvoorwaarden. Deze documenten geven vaak aan welke licentie er op een werk moet komen.

Als er geen vereiste CC licentie is aangegeven in het contract, kun je anderen in je Science Group, de projectleider, leerstoelhouder, of juridische afdeling vragen wat zij doen.

Als je zelf een CC licentie mag kiezen, houdt het doel van je publicatie voor ogen. Alle CC licenties vereisen correct citeren en refereren van de gebruiker.

• Als je wil dat anderen alles met je publicatie mogen doen, kies de CC-BY licentie.
• Als je wil dat anderen alles met je publicatie mogen doen, met uitzondering van commerciële toepassingen, kies de CC-BY-NC licentie.
• Als je wil dat anderen alles met je publicatie als geheel (zonder afgeleiden) mogen doen, met uitzondering van commerciële toepassingen, kies de CC-BY-NC-ND licentie.
• Kies geen CC-0 licentie, want dan geef je het auteursrecht op!

Is Open Access publiceren hetzelfde als een CC licentie?

Nee, het Open Access publiceren van een artikel is niet per definitie gelijk aan het gebruik van een Creative Commons (CC) licentie. Open Access betekent dat een wetenschappelijk artikel vrij toegankelijk is voor iedereen, zonder betaalmuur. Een CC licentie bepaalt daarnaast wat anderen wel of niet mogen doen met het artikel, zoals kopiëren, verspreiden of bewerken. Veel Open Access-publicaties gebruiken CC licenties, maar het is niet verplicht. Kijk daarom altijd goed naar de auteursrechtvermelding om te weten wat je met het artikel mag doen.

Wat betekent de keuze voor een CC BY-NC or CC BY-NC-ND licentie voor het auteursrecht op mijn wetenschappelijke artikel?

Wanneer je een wetenschappelijk artikel met Open Access publiceert, behoud je over het algemeen je auteursrecht op het werk, en gebruik je een licentie om aan te geven onder welke voorwaarden het artikel hergebruikt mag worden. Dit is gewoonlijk een Creative Commons (CC) licentie.

Het komt voor dat auteurs onbedoeld hun recht om de licentie te beheren, overdragen aan de uitgever. Dit kan gebeuren wanneer er een CC-BY-NC of CC-BY-NC-ND licentie wordt gekozen en er een ‘licence to publish’ overeenkomst wordt getekend. In zo'n overeenkomst geven auteurs hun recht om het werk commercieel te hergebruiken of aan te passen op. Dit wordt niet altijd duidelijk gecommuniceerd door uitgevers. Voordat je een ‘licence to publish’ overeenkomst tekent, controleer deze goed. Bij twijfel kun je  contact opnemen met het Copyright Information Point. Meer informatie staat in de Guide to Creative Commons for Scholarly Publications and Educational Resources. 

Wat zijn goede alternatieven als ik het recht om de licentie te beheren niet wil overdragen aan een uitgever? 

1. Publiceer je wetenschappelijke artikel met een andere CC licentie, zoals CC BY. Met deze keuze kun jij de licentie beheren en kan iedereen het artikel hergebruiken, zolang ze maar correct citeren en refereren.
2. Wanneer je data (incl. modellen, afbeeldingen, etc.) van je publicatie wil beschermen, kun je kiezen deze data in een onafhankelijke data repository te uploaden, zoals Zenodo, 4TU ResearchData of DANS. Afhankelijk van je eisen, pas je hier een CC-BY-NC, CC-BY-ND, of CC-BY-NC-ND licentie op toe. Het artikel publiceer je met CC-BY en dan refereer je in het artikel naar de data.

Heb je vragen over het selecteren van een passende licentie of over overeenkomsten met uitgevers? Neem dan contact op met het Copyright Information Point. 

Kan ik een CC licentie plaatsen op een initieel gesloten artikel als ik het openstel middels het Taverne amendement?

Nee, dit is niet mogelijk. Het Taverne Amendement stelt je in staat om je korte wetenschappelijke werk te delen, maar het geeft je niet het recht om een CC licentie op het werk te plaatsen.

Als je echter de auteursrechthebbende bent en je niet een exclusieve licentie hebt gegeven aan een uitgever, mag je wel een CC licentie op het werk zetten.

Welke CC licentie moet ik kiezen voor een WUR rapport? 

Voor WUR-rapporten heeft WUR richtlijnen ontwikkeld. De aanbevolen keuze is CC BY-NC-ND. Als er andere afspraken zijn, zijn andere licenties ook mogelijk. Er is een flowchart beschikbaar om je naar de juiste keuze te leiden voor jouw WUR-rapport.

Welke CC licentie moet ik kiezen voor het publiceren van onderzoeksdata?

Informatie over het kiezen van een CC licentie voor onderzoeksdata vind je in het kennisartikel Licences for research data.

Kan ik hergebruik van mijn artikel met een CC licentie voorkomen?

Dat is afhankelijk van de situatie.

1. Als jouw werk, zoals een wetenschappelijk artikel (of andere output) dat je onder een CC licentie hebt gepubliceerd, wordt hergebruikt en alle licentievoorwaarden worden nageleefd, kun je vanuit auteursrechtelijk oogpunt niets doen. In uitzonderlijke gevallen kan hergebruik illegaal zijn en/of reputatieschade veroorzaken. Als dit het geval is, neem contact op met de juridische afdeling van je kenniseenheid.
2. Als het hergebruik van je publicatie met CC licentie de licentievoorwaarden overtreedt, kun je hier wel iets aan doen. Neem contact op met het Copyright Information Point. Wij kunnen advies geven over hoe verder te gaan en assisteren met contact opnemen met de persoon of organisatie die de licentievoorwaarden schendt.

Wat moet ik vermelden over het auteursrecht in een publicatie?

Mits het is toegestaan om je onderzoeksresultaten publiekelijk te delen, dien je de volgende stappen te nemen:

1. Stel vast wie de auteursrechthebbende is. In de meeste gevallen is dit niet de onderzoeker zelf. Voor meer informatie zie het kennisartikel “Ontdek waar het auteursrecht ligt op verschillende type materialen".
2. Controleer of het is toegestaan om de resultaten te delen in een repository. Controleer het projectcontract en/of de financieringsvoorwaarden, of vraag het aan de projectleider, juridische afdeling van je kenniseenheid, of de leerstoelhouder.
3. Besluit welke informatie je wil meenemen in de disclaimer. Mits het is toegestaan om de resultaten te publiceren en delen, heb je de volgende drie opties:
   1. Neem geen informatie op betreft auteursrecht. De publicatie is nog steeds auteursrechtelijk beschermd en mag niet gekopieerd of gepubliceerd worden zonder toestemming. Uitzonderingen hierop zijn citeren en refereren, persoonlijk gebruik, en gebruik in onderwijs.
   2. Gebruik de formulering “alle rechten voorbehouden”, en noem de auteursrechthebbende en het jaartal van publicatie. De publicatie is auteursrechtelijk beschermd en mag niet gekopieerd of gepubliceerd worden zonder toestemming. Uitzonderingen hierop zijn citeren en refereren, persoonlijk gebruik, en gebruik in onderwijs.
   3. Noem de auteursrechthebbende, het jaartal van publicatie en neem een licentie op die aangeeft hoe derden de publicatie mogen gebruiken en delen. Dit kan middels een Creative Commons (CC) licentie of een zelfgeschreven licentie.

Vragen en ondersteuning

Heb je vragen over auteursrecht, of kun je andere hulp gebruiken? Neem dan contact met ons op. Je kunt een e-mail sturen naar het Copyright Information Point.