Er is een grote verscheidenheid aan open lesmateriaal dat je kan aanpassen aan je eigen behoeften. Begin je zoektocht op de volgende websites:

• edusources – Een Nederlandse repository met een grote verscheidenheid aan onderwijsmiddelen en expert-gemeenschappen. Het materiaal kan in het Nederlands of Engels zijn.  
• OER Commons – Een openbare digitale bibliotheek van OER met een grote verscheidenheid aan onderwerpen, niveaus en soorten bronnen.
• Merlot – OER-databank die de nadruk legt op kwaliteit door middel van peer-review en bijdragen van de gemeenschap.
• Wikiwijs – Databank voor basisonderwijs tot hoger onderwijs. De website en het materiaal zijn voornamelijk in het Nederlands.  

Open tekstboeken zijn studieboeken die worden gepubliceerd met een open licentie voor hergebruik, herziening en remixen. Ze zijn gratis online beschikbaar. Je kunt op de volgende sites naar open tekstboeken zoeken:

• Pressbooks – Repository speciaal voor boeken. Filter de licenties om “alle rechten voorbehouden” uit te sluiten. Boeken kunnen H5P-leeractiviteiten bevatten.
• LibreTexts – Groot repository die het gemakkelijk maakt om interactieve elementen in de boeken aan te passen en te integreren. 
• Merlot textbooks – Grote OER-repository dat de nadruk legt op kwaliteit door middel van peer-review en bijdragen van de gemeenschap.
• OER Commons – Een openbare digitale bibliotheek van OER met een grote verscheidenheid aan onderwerpen, niveaus en soorten bronnen. Filter op Material type > textbook.
• edusources textbooks – Een Nederlands repository met een grote verscheidenheid aan educatieve bronnen en expertgemeenschappen. Het materiaal kan in het Nederlands of Engels zijn.
• TU Delft OPEN Books – Een klein repository met open leerboeken over technische onderwerpen.    

Open cursussen zijn een mix of verzameling van open lesmateriaal. Op de volgende websites vindt je complete online open cursussen:

• Merlot - Grote OER-databank die de nadruk legt op kwaliteit door middel van peer-review en bijdragen van de gemeenschap. Filter op Material Type > Online Course.
• OER Commons – Een openbare digitale bibliotheek van OER met een grote verscheidenheid aan onderwerpen, niveaus en soorten bronnen. Filter op Material Type > full course.
• MIT Open courseware – Open platform voor toegang tot cursussen, collegeaantekeningen, examens en video's van MIT.
• Class Central – Repository speciaal voor cursussen, met een grote verscheidenheid aan onderwerpen.
• edusources – Een Nederlandse repository voor een grote verscheidenheid aan onderwijsmiddelen en expertgemeenschappen. Het materiaal kan in het Nederlands of Engels zijn. Zoek in Community's, of zoek in ‘Zoek leermateriaal’ > Zoeken > selecteer voor Bruikbaar als > Cursus.

Wageningen University & Research heeft een beeldcollectie die je kan gebruiken voor je publicaties en cursusmateriaal:

• WUR Image Collections – Bestaat uit beeldcollecties van WUR onderwijs- en onderzoeksactiviteiten. Enkele collecties hebben een Creative Commons-licentie en kunnen worden hergebruikt voor onderwijsdoeleinden. Voor elke collectie vind je informatie over auteursrechten en hoe je, indien nodig, toestemming kunt verkrijgen.  

Externe sites die afbeeldingen met een open licentie (royalty vrij) aanbieden, zijn onder andere:

• Wikimedia Commons Database
• Freerange Stock
• Pixabay
• StockSnap
• Pexels

Deze sites zijn vrij toegankelijk. Bij sommige sites moet je een account aanmaken voordat je ze kunt gebruiken.

Om op internet naar open afbeeldingen te zoeken, kun je Google Images Advanced Search gebruiken en onder ‘Usage rights’ de optie ‘Creative Commons licences’ selecteren.

Opmerkingen:

• We raden je aan om geen foto's te gebruiken waarop personen herkenbaar in beeld zijn, om problemen met privacy en portretrechten te voorkomen.
• Platforms die gratis te gebruiken afbeeldingen aanbieden, controleren niet of de afbeeldingen inderdaad gratis te gebruiken zijn. We raden je aan om zelf te controleren met Google reverse image search of de afbeelding inderdaad gratis te gebruiken is.

• Search Creative Commons – Een portaal dat toegang biedt tot zoekmachines voor een breed scala aan CC-gelicentieerde mediatypen. Hiermee kun je sites zoals YouTube doorzoeken met een filter voor Creative Commons gelicentieerde video's.
• Wikimedia Commons – Een doorzoekbare database waar je video's kunt vinden die expliciet vrij gelicentieerd zijn of die tot het publieke domein behoren.

Wanneer je wetenschappelijke artikelen gebruikt in open ‘off-campus’ cursussen, is het mogelijk dat andere niet-WUR cursisten geen toegang hebben tot wetenschappelijke publicaties waarvoor een abonnement vereist is. Open Access en Free Access artikelen bieden een legale manier om peer-reviewed artikelen te gebruiken in je lesmateriaal en cursussen. De meeste daarvan hebben een Creative Commons licence. Je kunt open of gratis toegankelijke artikelen vinden op de volgende websites:

• Directory of Open Access Journals
• Paperity
• ScienceOpen
• BASE OA search engine – Verzamelt open documenten uit meer dan 4000 repositories.
• Google Scholar > alle versies > tussen deze versies vind je mogelijk een open versie.

Alternatieve tip: vervang http://doi.org/ met http://oadoi.org of http://doai.io/ om een open access versie te vinden, indien beschikbaar.

• Mason OER metafinder is een zoekmachine die OER in meerdere repositories kan zoeken. 
• Search Creative Commons is een portaal dat toegang biedt tot zoekmachines voor een breed scala aan verschillende mediatypen, zoals muziek, 3D-modellen en video's. Het portaal is ingesteld om te zoeken naar CC-gelicentieerd materiaal in de geselecteerde bronnen.
• Printables is een database met door gebruikers ingezonden modellen die geschikt zijn voor 3D-printen. De bestanden kunnen worden gefilterd op specifieke licentie.

Wanneer je de bronnen in het gedeelte ‘Open materiaal vinden’ hierboven gebruikt, kun je de volgende criteria hanteren om materiaal te selecteren:

• Kwaliteit – is het materiaal accuraat? Draagt het bij aan het overbrengen van je boodschap? Is het door vakgenoten beoordeeld? Behandelt het het onderwerp?
• Actualiteit – zijn de tekst en afbeeldingen up-to-date?
• Relevantie – is het materiaal aantrekkelijk voor je publiek (inclusief afbeeldingen)? Past het niveau van het materiaal bij je publiek?
• Toegankelijkheid – is het materiaal toegankelijk voor je publiek? Op welk platform of in welk formaat is het gepubliceerd? Denk na over taalgebruik, het gebruik van afbeeldingen (alternatieve tekst) en toegankelijkheid voor mensen met een visuele beperking (bv. kleurenblindheid).
• Licentie – hoe wil je het materiaal gebruiken? Hoe is het materiaal gelicentieerd en staat het je beoogde gebruik toe?

Open Educational Resources kunnen verschillende licentietypes hebben die van invloed zijn op hoe je ze kunt gebruiken en wat je ermee mag doen. Het is essentieel om de licentie van het materiaal te controleren voordat je ermee aan de slag gaat. Als je vragen hebt over specifieke auteursrechtlicenties, kun je contact opnemen met het Copyright Information Point.

Een van de meest voorkomende licenties voor Open Educational Resources, en de licentie die WUR aanbeveelt voor OER die wij produceren, is de Creative Commons (CC)-licentie. Er zijn zes verschillende soorten CC-licenties die vervolgens aspecten van het gebruik toestaan of beperken. Controleer vóór gebruik de voorwaarden van het materiaal met CC-licentie.

Voor meer informatie over het gebruik van Creative Commons-licenties kunt je het kennisartikel Eigendom en licenties raadplegen.

Open Educational Resources die gebruik maken van licenties zoals CC, staan je toe om de 5R-activiteiten uit te voeren.

• Je kunt de inhoud bewaren (retain), dat wil zeggen dat je deze kunt opslaan en er kopieën van kunt maken.
• Je kunt de inhoud op een andere manier hergebruiken (reuse) (bijvoorbeeld in een les, in een video, op een website).
• Je kunt de inhoud zelf herzien (revise), aanpassen, bijstellen, wijzigen of veranderen (bijvoorbeeld de inhoud naar een andere taal vertalen, informatie vereenvoudigen of complexer maken, enz.
• Je kunt de inhoud remixen (remix) met ander materiaal om iets nieuws te creëren (bijvoorbeeld hoofdstukken uit verschillende leerboeken samenvoegen om je eigen aangepaste leerboek te maken). (Opmerking: tenzij het werk dat je hergebruikt onder een CC BY-ND- of CC BY-NC-ND-licentie valt, zijn er geen afgeleide werken toegestaan).
• Je kunt de originele, herziene of geremixte inhoud herdistribueren naar anderen (redistribute), bijvoorbeeld door kopieën van het werk te verspreiden onder je studenten. (Opmerking: je kunt zelf kiezen onder welke licentie je het werk opnieuw deelt, tenzij het originele werk onder een CC BY-SA- of CC BY-NC-SA-licentie valt. In dat geval kun je het nog steeds delen, maar moet je exact dezelfde licentie gebruiken als het origineel).

Wanneer je materiaal van anderen hergebruikt, moet je het werk correct aan de maker toeschrijven, zoals we in het bovenstaande gedeelte hebben gedaan. Andere voorbeelden van Creative Commons-naamsvermelding vind je hier. Vermeld bij het toeschrijven ten minste:

• De titel van het werk.
• Auteur/maker. Je moet de naam vermelden van de persoon die het auteursrecht bezit. Vermeld zowel de oorspronkelijke auteur als iedereen die het werk heeft bewerkt, indien van toepassing, en verwijs naar de versie die je gebruikt.
• Licentie. Je bent verplicht om te vermelden welke licentie op dit werk van toepassing is, met een link naar de CC-licentieovereenkomst. Als de oorspronkelijke auteur disclaimers over het auteursrecht heeft opgenomen (bijvoorbeeld “Tenzij anders vermeld, is dit werk gelicentieerd via CC BY 4.0”), moet je dit ook vermelden om andere (her)gebruikers te informeren. 
• Bron. Vermeld waar het werk te vinden is, bij voorkeur door de oorspronkelijke URL of DOI te delen.

Je kunt het aangepaste materiaal nu gebruiken in je lessen. Daarnaast kun je dit materiaal delen zodat anderen het kunnen gebruiken en aanpassen onder een geschikte licentie.

Als je hulp nodig hebt met licenties en auteursrecht, of als je niet zeker weet hoe je materiaal kunt (her)gebruiken, neem dan contact op met het Copyright Information Point.

1. Inspiratie: je kunt een voorbeeld zijn voor anderen om van te leren en hen inspireren om te innoveren met nieuwe methoden of ideeën.
2. Kwaliteit: delen nodigt uit tot feedback die nuttig is voor voortdurende professionele ontwikkeling.
3. Gelijke kansen in het onderwijs: iets terugdoen voor de samenleving door eigen materiaal vrij te delen, om leraren en studenten buiten WUR te bereiken. 
4. Toegankelijkheid: help docenten toegang te krijgen tot materiaal dat ze kunnen hergebruiken, zodat ze het wiel niet opnieuw hoeven uit te vinden. Maak onderwijs toegankelijker voor studenten die zich geen studieboeken of ander duur lesmateriaal kunnen veroorloven. 
5. Diversiteit en inclusie: samenwerking met een bredere groep docenten en ook co-creatie met studenten verrijkt de inhoud door de diversiteit aan perspectieven en ideeën; het geeft studenten ook de mogelijkheid om lesmateriaal relevanter te maken voor hun behoeften. 

Je kunt alles delen, zoals afbeeldingen, video's, infographics, opdrachten, beoordelingen, rubrics (evaluatiecriteria) en complete cursussen. Je kunt origineel materiaal delen dat je zelf hebt gemaakt, of herzien en geremixed materiaal. Wanneer je je eigen materiaal ontwikkelt, maak het dan open vanaf het ontwerp. Je kunt het materiaal delen als:

• Het materiaal van hoge kwaliteit is. Dit moet hetzelfde kwaliteitsniveau hebben als het materiaal dat je gebruikt voor het lesgeven.
• Het materiaal waardevol kan zijn voor andere docenten en/of studenten.
• Het materiaal idealiter in verschillende contexten kan worden gebruikt en dus op zichzelf staat.

Los alle auteursrechtkwesties op!

Wanneer je je werk vrijgeeft met een CC-licentie of in het publieke domein, moet je ervoor zorgen dat je werk vrij is van auteursrechten. Controleer met name alle afbeeldingen op auteursrechtkwesties en CC-licenties!

Wanneer je iets gebruikt dat door anderen is gemaakt, zorg er dan voor dat de licenties wijzigingen toestaan (toegestaan met een CC BY, CC BY-SA, CC BY-NC en CC BY-NC-SA licentie) of delen met een andere licentie toestaan (toegestaan met een CC BY, CC BY-ND, CC BY-NC en CC BY-NC-ND licentie).

Wageningen University & Research stapt over van Library for Learning naar edusources als standaardplatform voor het vinden en delen van WUR Open Educational Resources. Op deze website van SURF lees je hoe je SURF sharekit kunt gebruiken om materiaal te uploaden naar edusources.

• Kies een licentie. Als je je lesmateriaal openbaar wilt delen, raden we je aan om je werk te licentiëren met een Creative Commons licence. Op die manier is je werk niet alleen vrij beschikbaar, maar weten anderen ook wat ze met het materiaal mogen doen. Houd er rekening mee dat een CC-licentie niet kan worden ingetrokken. Zoals vermeld in het Open Educational Resources Policy, is de standaardlicentie voor het delen van WUR-materiaal CC BY-NC. Deze licentie geeft toestemming om je werk te hergebruiken, te wijzigen en aan te passen, behalve voor commerciële doeleinden.

• Pas je licentie toe. Je hoeft een licentie niet te registreren. Je kunt eenvoudig en duidelijk een vermelding met een link naar de licentie plaatsen. Bijvoorbeeld:

(Title of the work) © 2025 by Wageningen University & Research is licenced under CC BY-NC 4.0.

• Voeg een voorpagina toe aan het materiaal met een beschrijving van de context van het materiaal en belangrijke informatie, zoals auteur(s), organisatie, contactgegevens, licentie en versie.
• Voeg metadata toe om het materiaal beter vindbaar te maken. Metadata zijn de ‘achtergrondgegevens’ die de informatie in de OER toelichten. Een repository kan het materiaal ordenen en categoriseren op basis van metadata. Daarom wordt het door de maker of beheerder toegevoegd aan de repository (bijv. SURF sharekit). Metadata kan bestaan uit de titel, publicatiejaar, auteur, CC-licentie, onderwerp, opleidingsniveau, type materiaal, taal, formaat, trefwoorden en meer.