Algemene informatie over het auteursrecht voor WUR medewerkers en studenten.

Introductie

In Nederland is het auteursrecht automatisch van toepassing op:

• onderzoekers die een onderzoeksrapport schrijven of een artikel publiceren,
• PhD-kandidaten die een dissertatie schrijven,
• studenten die een thesis of een paper schrijven, of een presentatie geven
• docenten die auteursrechtelijk beschermd materiaal (her)gebruiken of plaatsen op Brightspace.

In dit kennisartikel behandelen we de meest voorkomende vragen over auteursrecht.

Wat is auteursrecht en wat beschermt het?

Volgens Artikel 1 van de Nederlandse Auteurswet: “Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld.”

Oftewel, auteursrecht geeft de auteur het recht om eigen werk te uiten, publiceren, verstrekken en dupliceren. Deze rechten worden het ‘exploitatierecht’ genoemd en bepalen wat anderen met het werk mogen doen. Ook heeft de auteur persoonlijkheidsrechten, ook wel 'morele rechten' genoemd. Deze rechten gaan over de persoonlijke band tussen de auteur en het werk: de auteur heeft recht op naamsvermelding en kan zich verzetten tegen wijzigingen die het werken kunnen schaden.

Auteursrecht is van toepassing op ‘werken’. Om te kunnen worden beschermd door auteursrecht, moet een werk origineel zijn. Dat wil zeggen, het werk is een eigen intellectuele creatie van de auteur. Daarnaast moet het werk tot uitdrukking gekomen zijn. Een idee dat nog niet tot uitdrukking gekomen is, kan niet worden beschermd door auteursrecht. Artikel 10 van de Nederlandse Auteurswet geeft verschillende voorbeelden van werken. Of het algemeen genomen kan alles waar een creatief aspect bij komt kijken beschouwd worden als iets dat wordt beschermd door het auteursrecht. Denk aan: een boek, een blogartikel, een foto, een presentatie, een tijdschriftartikel, software, een app, maar ook een stoel, gebouw of raamdecoratie.

Research data is echter niet beschermd door het Nederlands Auteursrecht. Wanneer de data is ondergebracht in een database, dan is deze database en de data die daar in zit in de meeste gevallen beschermd door ‘Databankrechten'. Databankrechten beschermen de maker van een database tegen opvraging of hergebruik van een substantieel deel van de databank. De maker moet hierbij een wezenlijk aandeel hebben gehad in de totstandkoming van de databank om aanspraak te kunnen maken op bescherming van de data.

Wie verkrijgt het auteursrecht?

De auteur of maker van een werk wordt automatisch het auteursrecht toegekend zodra een werk tot uiting is gekomen. Een auteur hoeft zich niet te registreren of aan te melden voor auteursrecht. Wanneer een werk door twee of meer auteurs is gemaakt, geldt het auteursrecht voor beide makers. Voor meer informatie over eigenaarschap en hoe dat werkt op de WUR, lees het kennisartikel over eigendomsrechten op werken.

Het auteursrecht verloopt 70 jaar na het overlijden van de auteur, mits de auteur geen nabestaanden heeft. Of 70 jaar na het publiceren door een uitgever. Als je materiaal wilt gebruiken, zul je altijd moeten checken of een werk is beschermd door auteursrecht. Als het auteursrecht is verlopen, komt het werk in het publieke domein.

Wat kan ik doen met mijn auteursrechten?

Het auteursrecht geeft jou als auteur het recht om je eigen werk te uiten, publiceren, verstrekken, ten toon te stellen en te dupliceren. Deze rechten worden het ‘exploitatierecht’ genoemd. Auteursrecht stelt jou in staat om te bepalen of en hoe anderen jouw werk mogen gebruiken. Zo kan bijvoorbeeld alleen de auteursrechthebbende een Creative Commons (CC) licentie (NL Versie) aan een werk toewijzen. 

Het exploitatierecht kan worden overgedragen naar een andere partij. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer een hoofdstuk van een PhD thesis gepubliceerd wordt als tijdschriftartikel. Het contract dat is getekend tijdens het publicatieproces bepaalt of geen, een deel of alle auteursrechten worden overgedragen aan de uitgever.

Als je het auteursrecht van een werk niet bezit, kun je volgens de Nederlandse Auteursrechtenwet het materiaal niet gebruiken voor je eigen werk. Er zijn echter uitzonderingen, zoals het recht om te citeren en refereren of het recht om auteursrechtelijk beschermd materiaal te gebruiken om les te geven. Wanneer er geen uitzondering van toepassing is, zal de eigenaar om toestemming gevraagd moeten worden om het werk te kunnen gebruiken. De oorspronkelijke auteur van een werk heeft ook persoonlijkheidsrechten.

Wat zijn mijn persoonlijkheisrechten?

Naast het exploitatierecht heb je als auteursrechthebbende ook persoonlijkheidsrechten. Deze rechten kunnen niet worden overgedragen. Persoonlijkheidsrechten zijn sterk verbonden met de auteur en geven jou als auteur het recht om toegeschreven te worden. Dit betekent dat het belangrijk is om altijd je auteursrechtelijk beschermde bronnen te vermelden door ze correct te citeren en refereren. Auteurs van een werk zijn door persoonlijkheidsrechten gerechtigd om een officiële klacht in te dienen wanneer anderen zonder jouw toestemming je werk gebruiken of aanpassen.

Hoe herken ik auteursrechtelijk beschermd materiaal?

In sommige gevallen is werk beschikbaar gemaakt onder een open licentie. In deze licentie staat vaak aangegeven wat je mag doen met het werk. Bijvoorbeeld, werken met een CC licentie zijn nog steeds auteursrechtelijk beschermd, maar mogen gedupliceerd en beschikbaar gesteld worden onder de voorwaarden van de CC licentie.

Wat is het publieke domein?

Een werk komt in het publieke domein wanneer een werk niet beschermd is door auteursrecht, omdat een auteur ervoor heeft gekozen het werk niet auteursrechtelijk te beschermen (bijvoorbeeld bij een CC0 licentie) of omdat het auteursrecht van het werk is verlopen. Een werk in het publieke domein kan worden gebruikt, gereproduceerd, aangepast en openbaar beschikbaar gemaakt worden zonder toestemming van de oorspronkelijke maker. Echter zal nog steeds de bron van het werk moeten worden vermeld door het correct te citeren en refereren. Bovendien betekent het niet dat tijdschriftartikelen die open access gepubliceerd zijn, automatisch onderdeel zijn van het publieke domein. Werken met bijvoorbeeld een CC licentie (behalve een CC0 licentie) zijn nog steeds auteursrechtelijk beschermd, maar mogen gedupliceerd en beschikbaar gesteld worden onder de voorwaarden van de CC-licentie.

In Nederland zijn wetten, decreten en juridische- en administratieve besluiten uitgesloten van het auteursrecht. Een werk dat in bezit is van -en openbaar beschikbaar gesteld is door- de Nederlandse overheid mag gebruikt worden zonder toestemming, tenzij anders staat vermeld in de publicatie.

Waar kan ik informatie vinden over patenten en andere rechten betreffende intellectueel eigendom?

Auteursrecht is slechts één onderdeel van het intellectueel eigendomsrecht. Intellectueel eigendomsrecht beslaat ook patenten. Patenten beschermen nieuwe technologische uitvindingen. Meer informatie over patenten, handelsmerken of modelrechten, lees dan het kennisartikel over intellectueel eigendom.

Intellectueel eigendom betreft ook databanken. Onderzoeksdata is niet beschermd door de Nederlandse auteurswet, maar als data in een databank wordt geplaatst, kan deze database inclusief de data wel beschermd zijn door het databankenrecht. Het databankenrecht beschermt de data die in een databank zijn opgeslagen. Het recht ligt bij de maker(s) van de databank en beschermt de databank tegen het opvragen en hergebruik van een substantieel deel van de data zonder toestemming of betaling. De maker(s) moeten wel een substantiele investering gedaan hebben om beschermd te worden door het databankenrecht. Voor meer informatie lees het artikel over onderzoeksdata en auteursrechten.

Wat moet ik doen als ik een claim wegens schending van het auteursrecht heb ontvangen?

Wanneer je een sommatiebrief hebt ontvangen waar in wordt beweerd dat WUR inbreuk heeft gemaakt op een auteursrecht van iemand buiten de WUR met het verzoek schade financieel te compenseren, neem je zo snel mogelijk contact op met het Copyright Information Point. Het Copyright Information Point zal je dan doorverwijzen naar de juiste persoon of afdeling.

Tekst- en datamining: wat is toegestaan onder het auteursrecht?

Tekst- en datamining (TDM) is een onderzoeksmethode waarbij geautomatiseerde technieken worden ingezet om grote hoeveelheden digitale inhoud te analyseren, zoals artikelen, boeken, datasets en websites, om patronen, trends en inzichten te ontdekken. Het merendeel van deze inhoud valt onder het auteursrecht en is daardoor beschermd tegen hergebruik door anderen. Nu TDM steeds belangrijker wordt binnen academisch onderzoek, is het essentieel om te begrijpen wat wettelijk is toegestaan onder de EU- en Nederlandse auteurswetgeving.

Wat is toegestaan?

Hoewel het gebruik van auteursrechtelijk beschermd materiaal doorgaans niet is toegestaan, bestaan er twee belangrijke uitzonderingen in de Europese en Nederlandse auteurswet die TDM zonder voorafgaande toestemming van rechthebbenden mogelijk maken:

1. TDM voor wetenschappelijk onderzoek

Deze uitzondering stelt onderzoeksorganisaties (zoals WUR) en erfgoedinstellingen in staat om TDM toe te passen voor wetenschappelijke doeleinden. De volgende regels zijn van toepassing:

• De inhoud moet op legale wijze worden verkregen (bijvoorbeeld via abonnementen of open access).
• Kopieën die voor TDM worden gemaakt, moeten veilig worden opgeslagen en mogen (alleen) worden bewaard voor verificatie of toekomstig onderzoek.
• Auteursrechthebbenden kunnen het gebruik van hun werk voor wetenschappelijk onderzoek niet weigeren (geen opt-out mogelijkheid).
• De resultaten van TDM op basis van wetenschappelijk onderzoek mogen niet later voor andere (commerciële) doeleinden worden gebruikt.

2. TDM voor algemeen gebruik

Deze bredere uitzondering staat iedereen toe om TDM toe te passen op rechtmatig verkregen inhoud, tenzij de auteursrechthebbende expliciet heeft gekozen voor een opt-out. De volgende regels zijn van toepassing:

• De inhoud moet op legale wijze worden verkregen (bijv. via abonnementen of open access).
• Kopieën die voor TDM worden gemaakt, moeten worden verwijderd zodra het TDM-proces is afgerond.
• Auteursrechthebbenden kunnen een opt-out instellen. Deze moet duidelijk worden vermeld, bij voorkeur in machine leesbare vorm (bijv. metadata of gebruiksvoorwaarden). Als een rechthebbende een opt-out heeft ingesteld, moet expliciete toestemming worden verkregen voordat de inhoud mag worden gebruikt voor TDM.

Wat is niet toegestaan?

• TDM toepassen op inhoud die illegaal of zonder juiste toestemming is verkregen.
• Technische middelen gebruiken om toegangsbeperkingen te omzeilen (bijv. een betaalmuur).
• Opt-outs negeren wanneer TDM wordt toegepast voor andere doeleinden dan wetenschappelijk onderzoek. Als een rechthebbende zijn rechten heeft voorbehouden, is TDM niet toegestaan zonder expliciete toestemming.
• TDM-resultaten gebruiken op een manier die andere rechten schendt, zoals het her-publiceren van grote delen van auteursrechtelijk beschermde inhoud of het schenden van de AVG bij verwerking van persoonsgegevens.
• Geen verwijzingen naar de oorspronkelijke bron noemen.
• De originele inhoud die tijdens TDM is gevonden, delen met anderen.

Heb je hulp nodig bij het bepalen of TDM is toegestaan onder het auteursrecht, of heb je andere vragen over TDM? Neem dan contact op met het Copyright Information Point.

Meer informatie

• Nederlandse Auteurswet
• Auteursrecht.nl
• Wageningen Data Competence Center (WDCC)
• Open Policy Finder (formerly Sherpa/ROMEO)
• E learning module copyright 

Vragen en hulp

Heb je vragen over het auteursrecht, of kun je hulp gebruiken? Neem dan contact met ons op. Je kunt een e-mail sturen naar copyright@wur.nl.