In dit artikel vind je tips om academische teksten effectiever te lezen en te begrijpen.

Inleiding

Lezen is een essentiële vaardigheid die je voortdurend in het dagelijks leven gebruikt: van het in elkaar zetten van een kast, het uitproberen van een nieuw recept tot appen. Maar het lezen van academische teksten vereist een specifieke aanpak, want deze teksten  

• zijn veel langer,
• gebruiken vaak vakjargon, en
• hebben een ingewikkeldere zinsstructuur.

Als universiteitsstudent of onderzoeker wordt van je verwacht dat je wetenschappelijke literatuur begrijpt, verbindingen legt en deze gebruikt om nieuwe ideeën of kennis te ontwikkelen.

Rozenberg (2015) definieert drie fasen van lezen, die we hieronder zullen behandelen:

• vóór het lezen, om voorkennis te activeren;
• tijdens het lezen, het daadwerkelijke leesproces; en
• na het lezen, om samen te vatten en te ordenen.

Voor het lezen

Pre-reading of de fase 'voor het lezen' gaat over het activeren van je voorkennis over het onderwerp en een eerste gevoel krijgen van de tekst. Voordat je in de tekst duikt, vraag jezelf af wat je al weet over je onderwerp. Kun je al wat kennishiaten identificeren? Definieer ook duidelijk waarom je de tekst wilt lezen. Bijvoorbeeld om kennis over het onderwerp op te bouwen, je eigen bevindingen te valideren met bestaande literatuur, te lezen hoe anderen hun experimenten hebben opgezet, enz. Het kan helpen om dit als doel op te schrijven!

Kijk eerst goed naar de tekst en probeer te bepalen wat je ervan verwacht te leren. Kijk ook naar het format van de tekst. Zijn er verschillende paragrafen, en zo ja, wat zijn de koppen? Bijvoorbeeld een tekst met een duidelijke structuur met inleiding, methoden, resultaten en discussie is waarschijnlijk een wetenschappelijk onderzoeksartikel met nieuwe resultaten. Maar als het artikel een minder duidelijke structuur heeft en bijvoorbeeld algemene thema's over een onderwerp bespreekt, zou het een wetenschappelijk review kunnen zijn. Reviews hebben over het algemeen geen paragraaf 'Materials and methods', hoewel in sommige reviews wel wordt beschreven hoe de systematische review is uitgevoerd.

Vervolgens is 'skimmen' een nuttige techniek om een tekst snel te beoordelen. Skimmen betekent dat je vluchtig door de tekst gaat zonder deze volledig te lezen. Check de tekst op hoofdstructuur, belangrijke elementen en koppen. Probeer te bepalen welke informatie je in welk deel van de tekst verwacht te vinden. Het lezen van het abstract helpt ook!

Zodra je de tekst hebt geskimd, heb je een algemeen idee waar de tekst over gaat. De volgende stap is scannen. Teksten scannen gebeurt ook snel, maar hierbij let je op specifieke informatie zoals data, cijfers, namen of bepaalde trefwoorden. Denk na over vragen die je beantwoord wilt hebben en identificeer zoektermen. Scan relevante paragrafen op deze zoektermen en ontdek al scannende eventueel synoniemen. Gebruik indien nodig CTRL+F/CMD+F om de zoektermen in de tekst te vinden.

Als je op dit punt merkt dat het artikel niet zo relevant voor je is als verwacht, of als je de informatie hebt gevonden die je zocht, is het prima om te stoppen met lezen. Of misschien weet je niet zeker of dit artikel relevant is, maar het kan dat later wel zijn. In dat geval kun je het bewaren om later te lezen.

Tijdens het lezen

Na het vluchtig lezen en scannen heb je nu al een basisbegrip van de tekst. Nu is het tijd om nauwkeuriger te lezen en je op de details te richten. Tilburg University Library heeft daarvoor twee technieken gedefinieerd: extensief en intensief lezen.

Extensief lezen betekent dat je een langer gedeelte van de tekst leest, zoals een alinea, zonder elk woord te hoeven begrijpen. De nadruk ligt op het begrijpen van de algemene betekenis.  

Intensief lezen vergt wat meer vaardigheid en inzet, omdat het gaat om het volledig begrijpen van de tekst. Het helpt om belangrijke alinea's één voor één te lezen en te zien of je elk woord kent. Tip: markeer woorden die je niet kent en zoek op wat ze betekenen. Het kan ook nuttig zijn om aantekeningen te maken, in de marges van een geprinte tekst of op een apart vel papier. Lees de tekst indien nodig opnieuw.

Tijdens het lezen van de tekst is het belangrijk om kritisch te zijn. Neem niet voor lief wat de auteur je presenteert, maar evalueer de informatie waar mogelijk. Houd er rekening mee dat de auteur tijdens het schrijven een specifiek doel voor ogen had, wat invloed kan hebben op hoe de tekst wordt gelezen. Wees niet bang om het niet eens te zijn met opmerkingen van de auteur op basis van je eigen kennis, maar blijf ook open voor ideeën die niet overeenkomen met die van jou. Onderscheid feiten van meningen, want feiten kunnen worden gecontroleerd, maar meningen zijn niet per definitie goed of fout. Het helpt om te letten op woorden met waardeoordeel (bijv. goed, slecht, enz.) of kwalificaties (bijv. heel, absoluut, meestal, enz.), omdat dit meningen kunnen aanduiden.  

Bij het beoordelen van informatie kun je de criteria gebruiken zoals gedefinieerd in de e-learningmodule van de bibliotheek 'Evaluate your information sources' om de betrouwbaarheid en relevantie van informatie te beoordelen:

• Transparantie: is de auteur transparant over waar de informatie vandaan komt? Kun je deze terugvoeren tot de oorspronkelijke bron? Is het duidelijk hoe de data is verzameld?
• Doel: wat is het doel van de tekst? Waarom schreef de auteur deze tekst? Werd het werk gefinancierd, en zo ja, door wie en met welk doel?
• Verantwoording: wat is de achtergrond van de auteur? Heeft de auteur expertise en ervaring op dit gebied?
• Geschiktheid: komt de informatie overeen met mijn informatiebehoefte? Is het geschikt voor de vragen die ik wil beantwoorden?
• Actualiteit: is de informatie nog relevant, of al oud?
• Type informatiebron: past het type informatiebron bij mijn informatiebehoefte?

Bij het controleren van de informatie en geciteerde bronnen is het belangrijk grondig te zijn. Vertrouw niet alleen op het lezen van de samenvatting, ook al geeft dat je een goede indruk van waar het artikel over gaat. Gebruik indien nodig CRTL+F/CMD+F om bepaalde trefwoorden te controleren. Dit kan helpen om de specifieke informatie in de tekst te vinden. Daarnaast, als de geciteerde bronnen een secundaire bron lijken te zijn (bijvoorbeeld overzichtsartikelen of de auteur die een andere bron citeert), probeer dan de primaire bron te vinden, want het is goede wetenschappelijke praktijk om deze te citeren in plaats van secundaire bronnen.

Na het lezen

Als je klaar bent met lezen en de tekst volledig begrijpt, is het tijd om te reflecteren en de informatie te verwerken. Voor sommigen helpt het om samenvattingen te schrijven op basis van je aantekeningen tijdens het lezen. Daarbij is het belangrijk om in je eigen woorden te schrijven om later plagiaat te voorkomen. Het helpt ook om met anderen te praten en te proberen uit te leggen wat je hebt gelezen. Het volledig begrijpen van de tekst helpt je om verbanden te leggen tussen je bestaande kennis en de nieuw gelezen informatie, zodat je nieuwe conclusies kunt trekken. Misschien verandert het zelfs hoe je ergens over denkt.

Houd daarbij nuttige informatie bij door aantekeningen te maken of een speciale referentiemanager zoals EndNote of Zotero te gebruiken. Referentiemanagers helpen je om je literatuur te organiseren en vergemakkelijken het citeren tijdens het schrijven, wat je mogelijk tijd en moeite bespaart.

Aanvullende tips

• Het goed leren begrijpen van een artikel doe je het beste samen met anderen. Praat daarom met je medestudenten over wat je hebt gelezen! Als je twijfelt over je interpretatie of begrip, aarzel dan niet om vragen te stellen en verschillende perspectieven te bespreken.
• Verwacht uitdagingen en blijf lezen. Het wordt makkelijker naarmate je meer vertrouwd raakt met het vakjargon uit jouw vakgebied.
• Plan regelmatig leestijd in om op de hoogte te blijven van de wetenschappelijke literatuur in jouw vakgebied. Reserveer deze tijd in je agenda en maak er een prioriteit van.

Ondersteuning

De bibliotheek biedt ondersteuning om je te helpen succesvol te zijn in je studie, of je nu op zoek bent naar literatuur voor een opdracht of aan je scriptie werkt. Heb je vragen over deze dienst, of zou je graag persoonlijke ondersteuning willen? Neem gerust contact met ons op, we helpen je graag!